Baharın gelişiyle birlikte dünyanın birçok bölgesinde insanlar, yeni yılı karşılama, yani nevruz bayramını kutlama sevinci ve neşesi içerisinde olurlar. Ortadoğu'da, Orta Asya'da yaşayan çeşitli topluluklarda ve özellikle yine bu coğrafyada yer alan Türk Cumhuriyetlerinde bu güne ve bayrama "nevruz" adı verilir. Farsçada "nev" kelimesi yeni, "ruz" ise gün demektir. Geniş anlamda nevruz bahar bayramı olarak bilinmekte ve Asya kıtasında kullanılan yerel takvimlere göre de yeni yılın başlangıcı anlamına gelmektedir. Nevruz bayramı içerisinde dini, kültürel ve siyasi bir kimlik taşımaktadır. Dini hatlarıyla nevruz, İslam dinin doğuşundan çok önceden oluşmuş ve ateş kültürü ile çok sıkı bağlantı içerisindedir. Bunun devamı olarak bayramın 4 hafta öncesinden itibaren her çarşamba günü mum yakma ve ateş yakıp üzerinden atlama geleneği hala sürdürülmektedir. Ancak İslamiyet'in doğuşundan sonra bu dinden etkilenmiş ve İslami bir kimlik de kazandırılmıştır. Nevruz bundan başka, zamanla geniş bir coğrafya sahası içerirsinde kültürel ve siyasal kimlik kazanarak günümüze kadar bu boyutu ile de ulaşmıştır. Nevruz bayramının ortaya çıkışına ilişkin çeşitli görüşler vardır. Bu görüşlerden biriside Zerdüşt ideolojisidir. Bu ideolojiye göre dünyada iki güç: İyilik (ormuz) ve kötülük (ahriman) hâkimdir. Ahriman kışı temsil eder, ormuz ise ilkbahar ve yazın sembolüdür. Her yıl ilkbaharın ilk günü 22 Mart'ta ormuz, ahrimanı yener, kar ve yağmur yerini güneşe, sevince ve neşeye bırakır. Tabiat yeniden canlanırken, tabiatın güzelliği etrafa coşku ve canlılık getirir. Nevruz bayramının genelde tarımla uğraşan yerleşik topluluklar arasından ortaya çıktığı da kabul edilmektedir. Bayramdan bir ay önce her Çarşamba (Salı akşamı) ateşler yakılır. Yakılan bu ateşlerin üzerinden atlamak sembolik bir anlam taşır. Böylece her insan, üzerinde bulunan dert ve kederini ateşe atarak geçmiş yılda bırakır, yeni yıla ise temiz ve saf duygularla girileceğine inanır. Bu yılda bayram öncesi çarşambalar 21 ve 28 Şubat ile 7 ve 14 Marta denk gelmektedir. Bu günlerin her biri belirli adlar taşır, ateş, su, toprak ve rüzgâr. Çarşamba günlerinin önemi tarım işleri ve doğanın yeniden canlanması ile ilgilidir. 21 Mart'ta tekabül eden çarşamba nevruz bayramıdır. Bu bayramı günümüzde de önemli kılan çeşitli adet, gelenek ve görenekleri tüm canlılığı ile yaşamakta ve yaşatılmaya devam edilmektedir. Bayram tatlı sevenler için ayrı bir önem taşır. Çünkü kadınlar bu günlerde milli tatlıları yaparlar. Ayrıca baklava, şekerpare gibi tatlı çeşitlerini de hazırlamaya özen gösterirler. Tatlı yemek ve güzel sözler konuşmak bu bayramın bir başka güzel yönüdür. Ayrıca yumurtalar boyanır, hediyeler alınır, küs olan insanlar barıştırılır ve her yaştan insan bu bayramı neşe, mutluluk içerisinde geçirmek için çaba harcar. Nevruz ebeveyn bayramıdır. Bu bayramda herkes büyüklerini ve akrabalarını ziyarete gider. Ayrıca bu bayramda insanlar ölmüş akrabalarını da anarlar. Mezarlıklara gidilir, Kuran okutulur ve harap olmuş mezarlar tamir ettirilir. Bayramdan on gün önceden buğday tohumu çimlendirilerek baharın sembolü olan yeşilliği görmek için semeni yetiştirilir. Nevruz bayramının başlıca sembolü buğday filizleri (semeni) dir. Bayrama kadar buğday filizleri birkaç santim uzar. Bunlar nazikçe kırmızı kurdele ile sarılır ve etrafına 7 farklı renk mum yakılır. Bu gelenek bayram sofrasının olmazsa olmazıdır ve bir şarkı eşliğinde yapılır. Nevruz bayramı günlerinde yapılan en saygın yemekler ise semeni ile yapılan yemeklerdir. Bunlar iyiliğin yüce ruhuna adanmış veya armağan olarak yapılmış yemeklerdir. Semeni'den ayrıca yeni yılda merhamet ve bereketin habercisi olan geleneksel helva da hazırlanır. Nevruz bayramı hakkında eski döne min bilgin ve düşünürleri olan Ömer Hayyam, Biruni, El-Mülk, Nizami, Fuzuli, Şah İsmail Hataî vb gibi eserlerinde birçok bilgiye rastlamak mümkündür. Günümüzde de nevruz bayramı ve bunun çeşitli yönleri hakkında binlerce eserler yazılmıştır. Nevruz her zaman toprağın, doğanın yeniden canlanmasının ve ahlaki temizliğin bayramıdır. Eski zamanlarda öyleydi bundan sonrada öyle kalmaya devam edecektir. Asırlar önceden olduğu gibi bu günde nevruz her şeyden önce gökyüzündeki güneşin ve yeryüzündeki ateşin bayramıdır. Yerel olarak çeşitli topluluklarda kullanılan On iki hayvanlı takvime göre geçtiğimiz yıl il tefil horoz üzerine olmuştu, bütün dünya milletlerinin din ve inançlarında önemli yer al horozun, kibirli ve şehvetli karakterine rağmen, adil bir hayvan olduğuna inanılır. Bu yıl horozun yerini alacak köpek yılında ise bu hayvanın mülk ve hakların sağlam bir koruyucusu olduğuna inanılır. Köpek yılının, güvenlik ve düzen konularında insanlara dikkat getireceği ve yardımseverliğin artacağına inanılır.

Yorum (0)