Yapılan tüm araştırma, inceleme ve değerlendirmeler sonrasında, Iğdır ve yöresinde ilk yerleşimin Paleolitik ve Mezolitik devirlerden beri var olduğunu göstermektedir. Bölgede Neolitik devrin M.Ö. 4. bin yıllarına kadar sürdüğü kabul edilen bir görüştür.
 1943 yılında bölgede yapılan yüzey araştırmalarında Iğdır Merkez-Yaycı Köyü, Karakoyunlu İlçesi-Gökçeli Köyü Höyüğü ile Aralık İlçesi'nde höyükler tespit edilmiştir. Doğu Anadolu Bölgesi'nde, özellikle Iğdır ve yöresine yakın olan Kars, Ardahan, Sarıkamış ve Çıldır yörelerinde bu höyüklere benzer höyükler tespit edilmiştir. Bunlardan Hanak ilçesine bağlı Koyunpınar Köyü'ndeki Kaleciktepe Höyüğü, Ardahan Merkeze bağlı Üçkilise, Kundurağıl ve Vardosan Köyleri'ndeki düz iskan yerleri,  Çıldır Kenandere ( Anpur ) Köyü, 1. ve 2. Kaleciktepe Höyükleri Başlıcalarıdır.
Iğdır ve yöresinde Asma Köyü'nde, Kervansaray Köyü, Karakale ve Tuzluca'nın köylerindeki mağaralar Prehistorik dönemlerden beri insanlara sığınak olmuştur. Bu mağaraların kimi doğal olup sadece içi genişletilmiş, kimi kayalara iki ve üç hücreli şekilde özenle oyulmuştur. Bölge tarihi açısından önemli belge niteliği taşıyan bu mağara yerleşimlerinde ortak özellik olarak tek katlı plan şeması görülmektedir. Aras ve Kür Vadisi boyunca kayaya oyularak işlenmiş yontma taş çağından izler taşıyan bu mağara yerleşimlerine Çıldır Övündü Köyü, Hanak Ortakent Nahiyesi, Çıldır Kurtkale Nahiyesi Akçil köyü Mağarası, Kenandere Köyü Mağmut Mağaraları, Kurtkale Nahiyesi'ndeki mağara yerleşimleri ve Çıldır Akçil Köyü Mağaraları şeklinde sıralamak mümkündür.
  Iğdır ve Yöresinin paleolitik dönemden Cumhuriyet dönemine kadar yerleşim yeri olduğu, özellikle Türkler döneminde en parlak devirlerinden birini yaşadığı bilinmektedir. Tarihi kaynaklar bölgede Iğdır Kalesi, Sürmari Kalesi ve Tuzluca Kalesi'nden başka kalelerden bahsetmez. Bu kaleler de 1064 yılında Büyük Selçuklular tarafından fethedilerek Türk hâkimiyetine geçmiştir. Bu kalelerden Iğdır Kalesi, Sürmari Kalesi ve Caf Kalesi kale-kent özelliği göstermektedir. Kentler bu kalelerin etrafında gelişmişlerdir. Özellikle Iğdır Kalesi ve Sürmari Kalesi aynı bölge içerisinde ve yine aynı tarihlerde, iki ayrı kale-kent olarak varlıklarını sürdürmüşlerdir. Oysa Iğdır ve Yöresinde özellikle Tuzluca İlçesi sınırları içerisinde birçok kale ile karşılaşmaktayız. Bu kalelerin tarihi kaynaklara geçmemesinin sebebi, dönemin yol güzergâhlarından uzakta olmalarından kaynaklanıyor olsa gerek.
İlçe ve köylerinin kurulduğu alanlardan farklılık arz eden Iğdır, düz bir ovaya kurulmuştur. Aslında 1664 depreminden sonra düz ovaya kurulmuştur. Iğdır'ın önceki yeri Ağrı Dağı'nın kuzey yamaçlarıdır. Kaleler açısından Ağrı Dağı etekleri çok önemli bir yer tutmaktadır. Bu bölge için adeta kale ve yerleşme zengini diyebiliriz. Müstahkem ve korunmaya müsait oldukça yüksek olan eski Iğdır'ın (Korhan), Aralık ve özellikle Tuzluca'nın dağ köylerinde kalelerin yoğunlaştığı görülmektedir. Bölgede bulunan kalelerin büyük bir çoğunluğunun ilk inşa evreleri ve kesin tarihleri bilinmemektedir. Fakat konumları ve çevrelerindeki eski yerleşim izleri, bunların ilk inşa evrelerinin, Urartulara kadar uzandığını göstermektedir. Ancak bölgenin Urartulardan sonra Med, Pers, Bizans, Selçuklu, İlhanlı, Karakoyunlu, Akkoyunlu, Safevi ve Osmanlı gibi çeşitli uygarlıklara sahne olması, kalelerin bir takım onarın ve eklemeler görmesine neden olmuştur. Böylece kalelerin plan ve mimarilerinde bazı değişiklikler meydana gelmiştir.

Yorum (1)

IĞDIR: ... Hasan bey sayenizde Iğdırın sanat tarihi ve bunun yanında Tarihçesini öğreniyoruz.Belkide son zamanlarda bu konuda ığdır'a emek veren tek uzmansınız,Iğdırlılar olarak size teşekkür eder çalışmalarınızda başarılar dileriz. 1 Şubat 23, 2008