Çünkü Türkiye ile Azerbaycan basit konularla küsecek ülkeler değildir.
Ancak Türkiye ile Azerbaycan’ın arasını açmaya çalışan yığınla şer odağının olduğu da bilinmektedir.
Bir dönem Azerbaycan Diaspora Bakanlığı’nda görev yapan ve Türkiye’yi de yakından tanıyan, tarih üzere felsefe doktoru Cavid İsmayıl, yaşanan gelişmelere istinaden bir yazı kaleme alarak gündemi özetledi.
Her satırı samimiyet, her satırı yakın tarihimizi gün yüzüne çıkaran bu özel yazıyı, siz değerli okurlarımızın istifade etmesi için yayımlıyorum.
Değerli Cavid İsmayıl’ın “İstanbullu Dostum Mehmet’e Mektup” başlıklı yazısı, aslında Türk dünyasına yazılmış bir mektuptur.
İstanbullu Dostum Mehmet’e Mektup
Sevgili Mehmet,
Eşitdim məndən incimisən. Səbəbini də öyrəndim: 24 sentyabr 2026-cı ildə İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahu BMT Baş Assambleyasının 81-ci sessiyasında çıxış etdiyi zaman Azərbaycanın BMT-dəki nümayəndəliyinin əməkdaşı zalı tərk etməyib.
Tək bu fakta görə inciyib telefon zənglərimə də cavab vermirsən, küskünlüyünü sosial media hesabından büruzə verirsən. Məni daha çox üzənsə budur ki, səndən fərqli olaraq, bəzi Türkiyə vətəndaşları bu məsələdən müttəfiqliyimizi sarsıtmaq, Azərbaycana və azərbaycanlılara qarşı kin qusmaq üçün istifadə etməyə başlayıb.
Sizdə də, bizdə də belə bir atalar sözü var: “Könül umduğu yerdən küsər.” Mən də məsələyə əvvəlcə bu prizmadan yanaşmaq istədim. Amma sosial mediada Azərbaycan və Türkiyə vətəndaşlarının bir-birinə girdiyini ürək ağrısı ilə müşahidə etdikdən sonra sənə bu məktubu yazmaq qərarına gəldim.
İkimiz də bilirik ki, Amerikadan Avstraliyaya qədər bütün dünyada diplomatlar məmur olaraq özbaşına addım atmazlar, rəhbərlikdən gələn əmri yerinə yetirərlər. Azərbaycanın BMT-dəki nümayəndəliyinin gənc əməkdaşı da bu cür davranıb. Onun yerində Azərbaycanın BMT-dəki səfiri otursaydı, inciməyini bəlkə də başa düşərdim. Amma əmr qulu olan gənc adamı doğulduğuna peşman etmək cəhdləri nəyə yarar ki?
Sən bilirsən ki, dünyada Türkiyə-Azərbaycan müttəfiqliyinin bənzəri və analoqu yoxdur. Ölkələrimiz də, prezidentlərimiz Rəcəb Tayyib Ərdoğan və İlham Əliyev də tarixi Şuşa Bəyannaməsinin tələbinə uyğun olaraq xarici siyasətlərini hər zaman uzlaşdırdıqlarını dəfələrlə bəyan ediblər.
Netanyahu çıxış edərkən həmin gənc diplomatımızın orada oturmasının Türkiyə ilə razılaşdırılmadığını nədən bilirsən? Və bilməyə-bilməyə faktı niyə elə təqdim edirsən ki, sanki Netanyahu çıxış edərkən hamı zalı tərk edib, bircə Azərbaycan nümayəndəsi onu dinləyib? Axı zalı tərk edən ölkələrin sayı 70-dən, tərk etməyən ölkələrin sayı isə 120-dən çox olub.
Ermənistanın Robert Koçaryan və Serj Sarkisyan adlı iki prezidenti olub. Onlar Qarabağ erməniləri idilər. Azərbaycan torpaqlarını işğal edəndən sonra gedib Ermənistanı da işğal etmişdilər. Bəbək qatili Abdullah Öcalan sizin üçün kimdirsə, onlar da bizim üçün odur. Hər ikisi beynəlxalq tribunalardan Azərbaycan ərazilərinin işğalında iştirak etdiklərini və bununla qürur duyduqlarını bəyan edərdi. O zamanlar Türkiyə təmsilçiləri zalı tərk etməzdilər, biz də buna görə onlardan inciməzdik. Əksinə, özümüz zalı tərk edərkən onların çıxışları haqqında məlumatları türkiyəli qardaşlarımızdan alardıq.
İkinci Qarabağ müharibəsində Azərbaycana ən böyük dəstəyi Türkiyə verib və burada təəccüblü heç nə yoxdur. Axı bir millət - iki dövlət elə bu cür olur: Çanaqqalada çiyin-çiyinə savaştıq, Sarıqamışda birlikdə donduq, Nargin adasındakı əsir Osmanlı əsgərlərini qaçırıb Türkiyəyə yola saldıq, Bakını işğaldan azad etmək üçün İstanbuldan Qafqaz İslam Ordusunun göndərilməsini istədik, Qurtuluş Savaşı’nda Atatürk’ün borç istemesine karşılık “kardeşin kardeşe borcu olmaz” diyerek neft, mazut ve altın gönderdik, 70 yıl Sovyet işgali altında Türkiye hasretiyle yanıp tutuştuk, 20 Ocak 1990’da Sovyet askerleri bizi kanımıza boğduğunda Azadlık Meydanı’nda Türkiye bayrağı kaldırdık, Nahçıvan’ımız bu katliama itiraz olarak Kars Antlaşması’na dayanarak SSCB’den ayrıldığını ilan etti, Haydar Aliyev’in liderliğinde petrolümüzü dünyaya ihraç etme imkânımız ortaya çıktığında boru hattının Türkiye’den geçmesi için kaç darbe ve isyana göğüs gerdik, depremde ve orman yangınlarında çağrı beklemeden yardıma geldik.
Bilmeni istiyorum ki biz hiçbir zaman Türkiye’den küsmedik – ne Kurtuluş Savaşı sırasında Atatürk Lenin’den yardım almak için Azerbaycan’ın Sovyetleştirilmesine razı olduğunda, ne Stalin’in talebiyle Mehmet Emin Resulzade Türkiye’den deport edildiğinde, ne 1990 yılındaki 20 Ocak katliamı sırasında Turgut Özal “Onlar Şii’dir, desteği de İran’dan beklesinler” açıklamasını yaptığında, ne de Kelbecer’in işgali sırasında Cumhurbaşkanı Ebulfez Elçibey’in kadın ve çocukları çıkarmak için istediği dört helikopteri vermediğinde.
Gel, hafızamızı biraz daha tazeleyelim. 24 Nisan 2014’te Prag’da Avrupa Birliği’nin “Doğu Ortaklığı” programının beşinci yılına adanmış zirve düzenleniyordu. Ermenistan’ın o zamanki Cumhurbaşkanı Serj Sarkisyan, takvime dayanarak Türkiye’nin katılmadığı o toplantıda 1915 olaylarını ve Türkiye ile ilgili meseleleri gündeme getirmiş, tarihî yalanlarla katılımcıları kandırmaya çalışmıştı. Neyse ki Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev oradaydı ve ona dillere destan olacak bir cevap vermişti: “Türkiye burada yok, ben buradayım ve cevabınızı vereceğim.” Bundan güzel bir kardeşlik cümlesi, bundan öte bir siyasi jest var mı?
Sevgili Mehmet, bilmeni isterim ki Azerbaycan topraklarında yüzlerce yıldır Yahudiler yaşıyor ve Azerbaycanlılarla aralarında ne etnik ne de dinî temelde hiçbir zaman çatışma yaşanmadı. Azerbaycan’da yaşayan diğer halkların temsilcileriyle de aynı ilişki içinde olduk. Bu da Azerbaycan’ın çok kültürlü, halkımızın hoşgörülü karakterinden kaynaklanıyor. İşte bu güzel ilişkinin sonucuydu ki Sovyetler Birliği dağıldıktan sonra Azerbaycan’dan dünyanın çeşitli ülkelerine göç eden Yahudiler, henüz diasporası olmayan genç ülkemizin dünyadaki haklı sesi olmayı gönüllü olarak üstlenmişlerdi.
İkinci Karabağ Savaşı’nda Türkiye’nin yanı sıra Pakistan ve İsrail’den de müttefik desteği gördük. Üzerinden altı yıl geçmesine rağmen biz dostlarımızı da, müttefiklerimizi de unutmuyoruz. Ve sen de unutmamışsan, 2026 yılının yazında İsrail hükümeti 1915 olaylarının “Ermeni soykırımı” olarak tanınmasına ilişkin karar almıştı. Bu karar açıklanır açıklanmaz resmî Bakü karardan ciddi rahatsızlığını bildirdi, İsrail hükümetini kararı yeniden gözden geçirmeye çağırdı.
Daha sonra Azerbaycan Cumhurbaşkanı’nın yardımcısı Hikmet Hacıyev, Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in talimatıyla yoğun diplomatik temaslar yürütüldüğünü ve Azerbaycan tarafının mesajlarının İsrail tarafından ciddiye alındığını, meselenin Knesset’e taşınmadığını belirtti:
“İsrail’de ‘Ermeni soykırımı’ iddiaları gündeme geldiğinde bunu en sert şekilde kınayan ilk ülke olduk. Sayın Cumhurbaşkanı’nın talimatı oldu ve İsrail’i aradık, kendilerine bunu söyledik: ‘Yaptığınız doğru değil. Eğer bu meseleyle Türkiye’yi rahatsız edeceğinizi düşünüyorsanız yanılıyorsunuz. Bu adımla Türkiye-İsrail ilişkilerine daha fazla zarar verirsiniz. Azerbaycan-İsrail ilişkilerine ve Azerbaycan kamuoyundaki İsrail algısına da zarar verirsiniz. Sonuçta bu size hiçbir şey kazandırmayacak. Bu nedenle bunu geri çekmeniz daha akıllıca bir adım olur.’ Bunun doğru bir karar olmadığını kabul ettiler ve kısa sürede geri çekilmenin gerekliliğini anladılar. Bu bizim borcumuzdur. Bu nedenle Türkiye’den teşekkür beklemiyoruz, bu bizim kardeşlik borcumuzdur. Birçok konuda Ankara ile istişare ettiğimiz hâlde, bu konuda Ankara ile konuşmadan adım attık. Çünkü ‘bir millet - iki devlet’ ilkesi de bunu gerektiriyor. Şuşa Bildirgesi’nin felsefesi de budur. Eğer masada Türkiye olmayacaksa Azerbaycan var; biz de sözümüzü söyledik.”
İlginçtir ki İsrail kaynakları da sürecin resmî Bakü’nün müdahalesiyle durdurulduğunu açıkladı. Azerbaycan’ın İsrail’le ilişkileri normal olmasaydı, bizim hükümetimiz bu kararın önüne geçebilir miydi, dostum?
İran ve Türkiye’deki bazı medya kuruluşlarında Filistin davasına ihanet etmekle ilgili Azerbaycan’a karşı çeşitli suçlamalar yöneltiliyor. Bu tür Siyonizm suçlamalarına da en tutarlı cevabı zamanında Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev vermişti:
“Bizim başımız belada olduğunda kendi kaderimizin hükmüne bırakılmıştık. Hiç kimse bizi savunmuyordu. Filistin’e olan tüm saygıma ve onların acılarını paylaşmama rağmen Filistin de bizi öyle çok savunmuyordu. Evet, İslam İşbirliği Teşkilatı’nın herkesin desteklediği kararları vardı. Bunun için bütün ülkelere minnettarız. Aynı şekilde Azerbaycan da hem BM’de, hem Bağlantısızlar Hareketi’nde, hem de İslam İşbirliği Teşkilatı’nda her zaman Filistin’i ve Filistin devletinin kurulmasını destekledi. Azerbaycan’da Filistin Büyükelçiliği de faaliyet gösteriyor, hem de Azerbaycan’ın mali yardımı sayesinde. Bu nedenle benim tutumum her zaman Arap ülkelerinin meselelerini Arap devletlerinin kendilerinin çözmesi gerektiği yönünde olmuştur.”
Biliyor musun bu ne demek? Dünyada 22 Arap ülkesi var ve bunların tamamı Arap Birliği’nde birleşmiş durumda. Eğer Filistin davasında samimi olsalardı, bırakın İsrail’i yeryüzünden silmeyi, İsrail’in kurulmasına bile izin vermezlerdi. Bu ülkelerden farklı olarak Azerbaycan İsrail’le gizli iş birliği yapmıyor.
Hiç kendine şu soruyu sordun mu: Kendisini Filistin davasının bayraktarı ilan eden İran, ABD ve İsrail’le savaş sırasında neden bazı Arap ülkelerini de bombalıyor? Çünkü orada ABD askerî üsleri bulunuyor. Ancak bu ülkeler NATO üyesi değil. O zaman neden orada ABD üsleri var?
Değerli dostum, 2007 yılında Hrant Dink öldürüldükten sonra İstanbul sokaklarında “Hepimiz Ermeniyiz” sloganıyla mitingler düzenlendiğinde, 2009 yılında Zürih Protokolleri Azerbaycan’dan habersiz imzalandığında, Bursa’da oynanan Türkiye-Ermenistan futbol maçı sırasında Azerbaycan bayrağı çöp kutusuna atıldığında seninle yaptığımız konuşmaları hatırlıyorum.
O maçta Ermenistan’ın talebi üzerine Azerbaycan bayrağı stada alınmamış, Türkiye’nin iki golünden birini Azerbaycan asıllı Servet Çetin atmıştı. O dönemde Türkiye gazetelerinden biri “Azeri bayrağını stada bırakmadılar, Azeri’den gol yediler” cümlesiyle haberi manşetine taşımıştı.
Bu olaylardan çok üzgündün, Azerbaycan’a karşı hainlik yapan herkesi lanetliyordun. O zaman söylediğin bir cümleyi hiç unutmuyorum:
“Bütün problemlerimiz Soyadı Kanunu’ndan sonra başladı. Ermenisi, Yunanı ve diğerleri Türk soyadını kabul ederek Türk gibi görünmeye başladı. Türk vefalıdır. Nerede Azerbaycan düşmanlığı yapan birisini görürseniz, emin olun: Ya kanında ya sütünde bir bozukluk vardır.”
Saygıdeğer arkadaşım, kanı ve sütü bozuklara uyma! Biz Türkiye’den küsmediğimiz gibi, sen de Azerbaycan’dan küsme! Eğer bu mektubu okuduysan, ara! Seni bekliyorum.
Sevgilerimle,
Kardeşin Cavid İsmayıl
Tarih üzrə fəlsəfə doktoru
