Tarih boyunca “Sürmeli Çukuru” ve “Sa’d Çukuru” isimleriyle anılan, günümüzde ise Türkiye Cumhuriyeti’nin doğu sınırındaki stratejik kalesi konumunda bulunan Iğdır Ovası’nın zengin aşiret ve boy haritası gözler önüne serildi. Tarihçi Yazar Serdar Gündoğdu, bölgede asırlardır yaşayan Türk boylarının izlerini, mimari eserleri ve tarihi belgeleriyle birlikte paylaştı.
Ata Mirası Eserler Tapu Niteliğinde
Bölgenin köklü geçmişine dikkat çeken Gündoğdu; koç başlı mezarlardan Kul Yusuf Kümbeti’ne, Selçuklu mimarisinin incisi Han Kervansarayı’na kadar pek çok eserin bu toprağın evlatlarının gurur duyarak sahip çıkması gereken değerler olduğunu ifade etti. Gündoğdu, kökü bu topraklarda olmayan veya kendini buraya ait hissetmeyenlerin tarihte yaratmaya çalıştığı dezenformasyonların boş bir çabadan öteye geçemeyeceğini belirterek, "Bu topraklarda kardeşçe, dostça, Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin gölgesinde huzurla yaşamaya devam edeceğiz" mesajını verdi.
Iğdır Ovası’nda İz Bırakan Türk Boyları
Anadolu’ya atılan ilk adımdan bu yana bölgeyi yurt edinen ve Gündoğdu’nun araştırmalarında öne çıkan başlıca Türk boyları ve kolları şu şekilde sıralandı:
· Bayat Boyu: Özellikle Kuzugüdenli oymaklığı ile Sürmeli ovasında, Revan’a bağlı Aralık, Gerni ve Şüregel nahiyelerinde yaygın olarak yaşadı. Bayatlara bağlı Reyhanlu Bayatları ise Gerni, Iğdır ve Aralık nahiyesinin Eğerlü, Cankada ve Ali Hamzalı gibi köylerinde hayatlarını sürdürdü.
· Civanşiler Boyu: Cesaretleriyle tanınan bu boy, Gence’den Revan’a kadar olan geniş coğrafyada varlık gösterdi. Mafruzlu, İbadi, Sofulu, Tamatlı, Karıbend, Behmenli, Şeyhbabalı ve Karaburunlu oymakları bölgede iz bıraktı.
· Döger Boyu: Karakoyunlularla birlikte bölgeye gelen bu meşhur Oğuz boyu; Hüseyinli Köyü, Aralık ve Maku nahiyesini kışlak olarak kullandı.
· İgdir / İydir Boyu: Adını bölgeye vererek buradaki varlığını tescilleyen Oğuz boyunun bölgedeki en önemli kolunu Bozdoğanlar oluşturdu.
· Karakoyunlular: Tek başına bir boy olmayıp; Sa'dlu, Baharlu, Duharlu, Karamanlu, Alpagud, Çekirlü, Ayinlü, Hacılı, Döger, Bayramlu ve Ağaçi boylarının birleşmesiyle bölgede güçlü bir Türk devleti kurdu.
· Kaçarlar: Büyük kısmı Türkistan'da yaşayan Kaçarların önemli bir kolu Timur ile birlikte Azerbaycan bölgesine yerleşti. Sevgülen, Kaytak, Ağcakoyunlu, Kolsuzlu ve Yıva Kaçarlarının yanı sıra Aralık ve Gerni nahiyelerinde Ali Kaçarlı ile Kaçarlı oymakları sıkça yer aldı.
"Türk Dünyasının Tarihsel Özeti"
Iğdır’ın sadece Türkiye’nin sınır ili olmadığını, aynı zamanda Türk dünyasının yaşayan bir tarih özeti olduğunu kanıtlayan bu çalışmalar, bölgenin kültürel ve stratejik önemini bir kez daha gözler önüne serdi.
