Töbet Turan eşi Elif Turan: Iğdır’da Bir Hayalin Peşinden Giden İki insan
Serdar ÜNSAL
Zaman zaman Iğdır’da bir şeyler yapan ,toprağına bağlı,hayatlarını büyük şehirlerde,deniz kenarlarında değil ,doğduğu topraklarda geçiren ,aklı fikri Iğdır’da olan Iğdır sevdalısı insanlar görürüz ve İyi ki varlar deriz.İşte onlardan birileri de Töbet Turan eşi Elif Turan’dır.
Iğdır… Güneşin ilk doğduğu, bereketli topraklarıyla doğunun parlayan yıldızı olmaya aday bir şehir.
Bu topraklarda doğan çocukların geleceğini yine doğdukları topraklarda kurabilmesi, üreten insanların emeklerinin karşılığını alabilmesi ve özellikle kadınların ekonomik hayatta daha güçlü bir şekilde yer alabilmesi için bazı insanların elini taşın altına koyması gerekir.
İşte Töbet Turan ve Elif Turan, Iğdır'ın geleceğine inanan ve bu anlayışla yola çıkan iki isim olarak, Ayyıldız Kadın Kooperatifi'nin kuruluşunda hem maddi hem de manevi anlamda önemli bir öncülük üstlenmişlerdir.
Onların hikâyesi yalnızca bir kooperatifin kuruluş hikâyesi değildir. Aynı zamanda bir bölgenin üretim anlayışını değiştirme, kadınları üretimin merkezine alma ve Iğdır'ın sahip olduğu tarımsal potansiyeli ekonomik değere dönüştürme çabasının hikâyesidir.
Bir Kooperatiften Önce Bir Hayal Vardı
Ayyıldız Kooperatifi kurulurken ortada yalnızca bir iş fikri yoktu.
Bir hayal vardı:
Iğdır'da doğan çocukların geçimini kendi topraklarında sağlayabilmesi.
Bu hayalin gerçekleşebilmesi için öncelikle insanların üretime inanması ve bir araya gelmesi gerekiyordu.
Töbet Turan ve Elif Turan, bu düşünceyle kooperatifin kuruluşuna öncülük ederken yalnızca fikir üretmekle kalmadılar. Kooperatif binasının inşasında da sorumluluk üstlendiler.
Böylece Ayyıldız Kooperatifi için somut bir başlangıç yapıldı.
Ancak asıl önemli olan, kurulan binanın duvarları değil, o duvarların içerisinde oluşan dayanışma ruhuydu.
Bölge Halkının Sahiplendiği Bir Kooperatif
Kooperatif kısa sürede bölge halkı tarafından benimsendi.
İnsanlar kooperatifi kendi kurumları gibi gördüler. Kimi evinden yemek getirdi, kimi pasta ve börek yaptı. Küçük gibi görünen bu davranışların arkasında aslında büyük bir sahiplenme duygusu vardı.
Ayyıldız Kooperatifi artık yalnızca birkaç kadının girişimi olmaktan çıkmış, bölge halkının ortak değeri haline gelmişti.
Bu sahiplenme, kooperatifin büyümesinde önemli bir güç oluşturdu.
Kadınlara Eğitim, Bölgeye Üretim
Kooperatif kurulduktan sonra yapılan en önemli çalışmalardan biri, bölgedeki kadınların bilinçlendirilmesi ve üretime kazandırılması amacıyla çeşitli kursların düzenlenmesi oldu.
Kadınlara yalnızca bir ürünün nasıl üretileceği anlatılmadı; aynı zamanda sahip oldukları yerel ürünlerin nasıl ekonomik değere dönüştürülebileceği konusunda bilgi ve deneyim aktarımı yapıldı.
Bunun dikkat çekici örneklerinden biri pekmez üretimidir.
Bölgede daha önce yaygın olmayan pekmez üretimi, verilen eğitimlerin ardından giderek gelişmeye başladı. Bugün hem kooperatif bünyesinde hem de kooperatifte eğitim alan kadınların kendi evlerinde pekmez üretimi yapılmaktadır.
Böylece eğitim, yalnızca kurs süresiyle sınırlı kalmamış; kadınların kendi evlerinde üretim yapmasına ve aile ekonomilerine katkı sağlamasına dönüşmüştür.
Bu yönüyle Ayyıldız Kooperatifi, bir üretim merkezinden çok daha fazlasını ifade etmektedir.
Iğdır'da Bir İlk: Anjelik Eriği
Töbet Turan ve Elif Turan'ın öncülük ettiği çalışmalardan biri de Iğdır'ın tarımsal ürün çeşitliliğinin artırılması konusunda atılan adımlardır.
Bölgedeki meyve çeşitliliğini artırmak amacıyla yaklaşık 20 dönümlük alana Anjelik eriği dikilerek Iğdır Ovası'nda bu ürünün yetiştirilmesine öncülük edilmiştir.
Ürünün ekonomik getirisinin bölge insanı tarafından görülmesinin ardından, başka üreticiler de kendi tarlalarında Anjelik eriği yetiştirmeye başlamıştır.
Böylece başlangıçta küçük bir alanda gerçekleştirilen üretim, zaman içerisinde bölgeye yayılan bir tarımsal girişime dönüşmüştür.
Yaklaşık 2.000 dönümlük alanda Anjelik eriği fidanlarının dikiminin yapılması, atılan bu ilk adımın bölge tarımı üzerindeki etkisini göstermesi açısından dikkat çekicidir.
Bir üreticinin denemesi, zamanla başka üreticilerin de cesaretlenmesine yol açmıştır.
Bu, tarımsal kalkınmanın en önemli dinamiklerinden biridir:
Birinin cesaret ettiği yerde başkaları da üretmeye başlar.
Iğdır Kayısısına Katma Değer
Iğdır'ın coğrafi işaretli önemli ürünlerinden biri olan Iğdır Şalak Kayısısı, bölgenin tarımsal zenginliklerinin başında gelmektedir.
Ancak kayısının yalnızca yaş olarak satılması, ürünün ekonomik değerinin istenilen seviyeye ulaşmasını engelleyebilmektedir.
Ayyıldız Kooperatifi, Iğdır Şalak Kayısısı'nı kurutarak ve paketleyerek katma değerli bir ürüne dönüştürme konusunda öncülük etmiştir.
Bu çalışma kısa sürede uluslararası düzeyde ilgi görmüştür.
İtalya'dan bir firmadan yaklaşık 500 ton kuru kayısı alımı yönünde teklif gelmesi, Iğdır'ın ürünlerinin doğru şekilde işlendiğinde uluslararası pazarlarda karşılık bulabileceğini göstermiştir.
Ancak mevcut altyapının yetersizliği nedeniyle bu büyük talep karşılanamamıştır.
Bu durum bir yandan kaçırılmış önemli bir fırsat olarak görülse de diğer yandan Iğdır'ın aslında ne kadar büyük bir üretim ve ihracat potansiyeline sahip olduğunu ortaya koymuştur.
Sorun ürünün olmaması değildir.
Sorun, ürünü işleyebilecek, depolayabilecek ve pazarlayabilecek altyapının yeterli olmamasıdır.
Patlıcan Reçelinde Standart Üretim Çalışması
Ayyıldız Kooperatifi'nin çalışmalarından biri de Iğdır'ın yöresel ürünlerinden coğrafi işaretli patlıcan reçelinin belirli bir standartta üretilmesine yönelik eğitimlerdir.
Bölgedeki kadınlara yönelik kurslar düzenlenerek bilgi ve deneyim paylaşımı yapılmıştır.
Amaç, yöresel bir ürünün yalnızca evlerde yapılan geleneksel bir yiyecek olarak kalmaması; belirli kalite standartlarında üretilerek ekonomik bir ürüne dönüştürülmesidir.
Bu çalışmalar aynı zamanda geleneksel bilgilerin gelecek kuşaklara aktarılması açısından da büyük önem taşımaktadır.
Iğdır'ı Türkiye'ye Tanıtan Kadınlar
Ayyıldız Kooperatifi, üretim yaptığı ürünleri Iğdır sınırları içerisinde tutmayarak Türkiye'nin farklı şehirlerinde düzenlenen fuarlara taşıdı.
Bu fuarlarda yalnızca ürün satışı yapılmadı.
Iğdır'ın tarımsal ürünleri, yöresel lezzetleri ve kadın emeği tanıtıldı.
Kooperatifin farklı tarihlerde başta TRT Haber olmak üzere ulusal medya kuruluşlarında en az 10 kez haber konusu olması da Iğdır'ın görünürlüğünün artmasına katkı sağladı.
Böylece daha önce yalnızca yerel ölçekte bilinen birçok ürün, Türkiye'nin farklı bölgelerindeki tüketiciler tarafından tanınmaya başladı.
Bir Kadının İlk Kez Büyükşehir Görmesi
Belki de yapılan çalışmaların en anlamlılarından biri, hayatında daha önce Iğdır'ın dışına hiç çıkmamış kadınların büyükşehirlerde düzenlenen fuarlara götürülmesiydi.
Bu kadınlar yalnızca ürünlerini satmak için şehir dışına çıkmadılar.
Yeni insanlar gördüler, farklı işletmeleri tanıdılar, farklı üretim modellerini gözlemlediler ve dünyalarının sınırlarını genişlettiler.
Bir kadının kendi ürettiği ürünü Türkiye'nin başka bir şehrinde insanlara sunması, ekonomik bir faaliyetten çok daha büyük bir anlam taşır.
Bu, aynı zamanda özgüven kazanmak, kendini değerli hissetmek ve “Ben de başarabilirim.” diyebilmek demektir.
Ayyıldız Kooperatifi'nin kadınlara sunduğu en önemli kazanımlardan biri de budur.
Iğdır İçin Daha Büyük Bir Gelecek Mümkün
Töbet Turan ve Elif Turan'ın öncülük ettiği çalışmalar bununla sınırlı değildir.
Iğdır'ın tarımsal ve ekonomik potansiyelini daha ileriye taşıyabilecek birçok proje üzerinde çalışılmaktadır.
Bu projelerin hayata geçirilmesi halinde Iğdır'ın yalnızca göç veren bir şehir olmaktan çıkıp, istihdam ve yatırım için insanların geldiği bir şehir haline gelmesi mümkündür.
Çünkü Iğdır'ın toprağı vardır.
Üreticisi vardır.
Kadını vardır.
Gençleri vardır.
Ürün çeşitliliği vardır.
Ve en önemlisi, üretme isteği vardır.
Eksik olan, bu potansiyeli doğru altyapı, doğru planlama, yatırım ve pazarlama mekanizmalarıyla bir araya getirmektir.
Doğru yatırımlar gerçekleştirildiğinde tarımsal ürünlerin yalnızca ham madde olarak satılması yerine işlenmesi, paketlenmesi ve markalaştırılması mümkün olacaktır.
Böylece üreticinin geliri artacak, kadın istihdamı genişleyecek, yeni işletmeler kurulacak ve bölgedeki ekonomik hareketlilik güçlenecektir.
Yetkililere Düşen Görev
Iğdır'ın sahip olduğu bu potansiyelin ortaya çıkarılabilmesi için yerel ve merkezi kurumların üreticilerin ve kooperatiflerin sesine daha fazla kulak vermesi büyük önem taşımaktadır.
Ayyıldız Kooperatifi'nin bugüne kadar gerçekleştirdiği çalışmalar, aslında Iğdır'da nelerin yapılabileceğinin küçük bir örneğidir.
Yetkililerin kooperatifi yerinde ziyaret etmesi, yürütülen çalışmaları yerinde görmesi ve Iğdır için hazırlanan projeleri dinlemesi halinde, şehrin geleceğine yönelik önemli fırsatların ortaya çıkabileceğine inanıyoruz.
Çünkü bazen büyük değişimler, büyük yatırımlardan önce doğru insanları dinlemekle başlar.
Sonuç: Göç Veren Değil, Göç Alan Bir Iğdır
Töbet Turan ve Elif Turan'ın hikâyesi, iki insanın kişisel başarısından ibaret değildir.
Bu hikâye, bir şehrin kendi potansiyeline inanmasının hikâyesidir.
Bir kooperatif binasının inşasıyla başlayan süreç; kadınların eğitimine, yeni tarım ürünlerinin bölgeye kazandırılmasına, yöresel ürünlerin katma değerli ürünlere dönüştürülmesine, ulusal ve uluslararası pazarlara ulaşma çabasına ve kadınların dünyaya açılmasına kadar uzanmıştır.
Belki bugün Ayyıldız Kooperatifi'nin elindeki imkânlar sınırlıdır.
Ancak ortaya koyduğu vizyon büyüktür.
Iğdır'ın geleceği yalnızca göç veren bir şehir olmak zorunda değildir.
Doğru projeler, doğru yatırımlar ve doğru desteklerle Iğdır; üreten, kazanan, istihdam oluşturan ve hatta dışarıdan göç alan bir şehir haline gelebilir.
Bunun için yapılması gereken bellidir:
Iğdır'ın üreten insanlarını dinlemek, onların projelerine kulak vermek ve önlerindeki engelleri kaldırmak.
Töbet Turan ve Elif Turan'ın öncülüğünde başlayan bu hikâye, aslında Iğdır'ın sahip olduğu büyük potansiyelin de bir göstergesidir.
Şimdi önemli olan, bu hikâyeyi birkaç kişinin çabası olmaktan çıkarıp bütün Iğdır'ın ortak kalkınma hikâyesine dönüştürmektir.
Çünkü inanıyoruz ki;
Iğdır'da doğan çocukların geleceği başka şehirlerde değil, kendi topraklarında da yazılabilir.
Ve belki de bir gün Iğdır, göç veren değil, insanların geleceğini kurmak için geldiği bir şehir olarak anılacaktır.